Sai Số Cân Điện Tử: Bước Nhảy d Và Độ Chia Kiểm Định e Khác Gì Nhau?
Bạn có biết? Cân bàn 100kg có bước nhảy d = 20g, nhưng khi cân hàng nặng, sai số cân điện tử cho phép lên tới ±30g, gấp 3 lần con số ±10g mà nhiều người vẫn nghĩ. Bài viết này phân biệt d và e, kèm bảng tra sai số theo OIML R76 và ĐLVN 14:2009.
1. Bước nhảy d là gì?
d là giá trị nhỏ nhất mà số hiển thị có thể nhảy. Cân d = 20g hiển thị: 100g → 120g → 140g. Bạn không bao giờ thấy 110g hay 130g.
d nhỏ nghĩa là cân đọc mịn. d không cho biết cân chính xác đến đâu.
2. Giá trị độ chia kiểm định e là gì?
e (độ chia kiểm định) là giá trị ghi trên nhãn cân, dùng để kiểm định. Cơ quan đo lường dùng e để:
- Phân cấp chính xác cho cân
- Tính số vạch chia n = Max ÷ e (cấp III: 100 đến 10.000)
- Xác định sai số cho phép tối đa (MPE)
Với cân bàn, cân sàn, cân treo thông dụng (cấp III), thường e = d.
Điểm mấu chốt: sai số cho phép tính theo e, không phải theo d.
3. OIML R76 là gì? Áp dụng cho cân điện tử thế nào?
OIML R76 là khuyến nghị quốc tế của Tổ chức Đo lường Pháp định Quốc tế (OIML) dành cho cân không tự động. Tại Việt Nam, cân được kiểm định theo ĐLVN 14:2009.
Cân chia làm 4 cấp chính xác: I (đặc biệt), II (cao), III (trung bình), IIII (thường). Cân đĩa điện tử, cân bàn, cân sàn, cân treo, trạm cân thương mại thông dụng thuộc cấp III. Bảng sai số trong bài tính theo cấp này.
4. Sai số cho phép của cân điện tử (MPE) tính thế nào?
Sai số cho phép tối đa (MPE) chia 3 đoạn theo tải m đang cân:
- 0 đến 500e: ±0,5e (nửa nấc)
- Trên 500e đến 2.000e: ±1,0e (1 nấc)
- Trên 2.000e: ±1,5e (1,5 nấc)
Đây là mức khi kiểm định ban đầu và sau sửa chữa. Khi đang sử dụng, quy định cho phép sai số gấp đôi.
5. Bảng sai số cân điện tử: cân bàn, cân sàn, cân treo, trạm cân (e = d)
| Loại cân | d = e | Số vạch n | 0 → 500e (±0,5e) |
500e → 2.000e (±1,0e) |
Trên 2.000e (±1,5e) |
|---|---|---|---|---|---|
| Cân điện tử 3kg* | 0,1 g / 0,5 g | 30.000* | 0 – 50 g ±0,05 g / ±0,25 g |
50 – 200 g ±0,1 g / ±0,5 g |
200 g – 3 kg ±0,15 g / ±0,75 g |
| Cân điện tử 30kg* | 1 g / 5 g | 30.000* | 0 – 500 g ±0,5 g / ±2,5 g |
500 g – 2 kg ±1 g / ±5 g |
2 – 30 kg ±1,5 g / ±7,5 g |
| Cân bàn 60kg | 10 g | 6.000 | 0 – 5 kg ±5 g |
5 – 20 kg ±10 g |
20 – 60 kg ±15 g |
| Cân bàn 100kg | 20 g | 5.000 | 0 – 10 kg ±10 g |
10 – 40 kg ±20 g |
40 – 100 kg ±30 g |
| Cân bàn 150kg | 20 g | 7.500 | 0 – 10 kg ±10 g |
10 – 40 kg ±20 g |
40 – 150 kg ±30 g |
| Cân sàn 1 tấn | 200 g | 5.000 | 0 – 100 kg ±100 g |
100 – 400 kg ±200 g |
400 – 1.000 kg ±300 g |
| Cân sàn 2 đến 3 tấn | 500 g | 4.000 – 6.000 | 0 – 250 kg ±250 g |
250 – 1.000 kg ±500 g |
1.000 kg – tải tối đa ±750 g |
| Cân sàn 5 tấn | 1 kg | 5.000 | 0 – 500 kg ±0,5 kg |
500 – 2.000 kg ±1 kg |
2.000 – 5.000 kg ±1,5 kg |
| Cân treo 2 đến 3 tấn | 1 kg | 2.000 – 3.000 | 0 – 500 kg ±0,5 kg |
500 – 2.000 kg ±1 kg |
2.000 – 3.000 kg ±1,5 kg (chỉ cân 3 tấn) |
| Cân treo 5 tấn | 2 kg | 2.500 | 0 – 1.000 kg ±1 kg |
1.000 – 4.000 kg ±2 kg |
4.000 – 5.000 kg ±3 kg |
| Cân treo 10 tấn | 5 kg | 2.000 | 0 – 2.500 kg ±2,5 kg |
2.500 – 10.000 kg ±5 kg |
Không có (tải tối đa = 2.000e) |
| Trạm cân điện tử 40 / 50 / 60 / 80 tấn | 10 kg | 4.000 – 8.000 | 0 – 5 tấn ±5 kg |
5 – 20 tấn ±10 kg |
20 tấn – tải tối đa ±15 kg |
| Trạm cân điện tử 100 / 120 / 150 tấn | 20 kg | 5.000 – 7.500 | 0 – 10 tấn ±10 kg |
10 – 40 tấn ±20 kg |
40 tấn – tải tối đa ±30 kg |
* Nếu e = d, hai cân này có n = 30.000 vạch, vượt giới hạn 10.000 của cấp III. Thực tế chúng thuộc cấp II (ngưỡng đổi đoạn là 5.000e và 20.000e) hoặc có e lớn hơn d. Đọc nhãn cân để biết chính xác.
Các dòng cân đĩa điện tử cấp III thông thường: Mức cân 3kg với d = 0,1g & e = 0,5g và 30kg với d = 1g & e = 5g.
6. Hiểu lầm phổ biến: “Cân d = 20g thì tối đa chỉ sai ±10g”
Sai. ±10g chỉ đúng khi tải dưới 500e. Tải càng nặng, sai số cho phép càng rộng.
Ví dụ cân bàn 100kg, d = e = 20g:
- Túi gạo 5kg → sai số cho phép ±10g
- Bao 30kg → sai số cho phép ±20g
- Bao 50kg hoặc kiện 100kg → sai số cho phép ±30g
±30g tương đương 1,5 nấc. Với hàng giá 100.000 đồng/kg, 30g là 3.000 đồng mỗi lần cân. Cân lệch vài chục gam ở tải lớn chưa chắc là cân hỏng: hãy đối chiếu với đúng đoạn tải và giá trị e trên nhãn.
7. Lưu ý khi mua và dùng cân
- Đọc nhãn cân: Max, Min, e, d. Đừng chỉ nhìn d.
- Cẩn thận khi d nhỏ hơn e: cân 3kg hiển thị d = 0,1g nhưng e = 0,5g thì sai số cho phép là ±0,25g đến ±0,75 g, gấp 2,5 đến 7,5 lần bước nhảy hiển thị.
- Chọn e nhỏ, Max sát nhu cầu: cân 50kg hàng trên cân bàn 60kg (e = 10g) sai tối đa ±15g, trên cân bàn 100kg (e = 20g) là ±30g.
- Dùng cân đúng luật: cân mua bán cần được phê duyệt mẫu và kiểm định đúng hạn. Xem quy định kiểm định cân điện tử và cách phân biệt kiểm định, hiệu chuẩn, hiệu chỉnh.
8. Kết luận
- d là bước nhảy hiển thị, e là độ chia kiểm định.
- MPE = ±0,5e (tải nhẹ) → ±1,0e (tải trung bình) → ±1,5e (tải nặng).
- Cân d = 20g không chỉ sai tối đa ±10g: ở tải lớn, mức hợp lệ là ±30g.
CÂN ĐÔNG ĐÔ phân phối cân bàn điện tử, cân sàn công nghiệp, cân treo điện tử, trạm cân điện tử chính hãng và hỗ trợ kiểm định, hiệu chuẩn cân điện tử tại Hà Nội. Cần chọn cân đúng tải và độ chính xác, liên hệ tư vấn tại đây.
